Tien jaar geleden ging je als man niet naar de sauna, tenzij je vriendin je meesleepte en je met tegenzin een handdoek om je middel sloeg. Dat beeld klopt niet meer. Wereldwijd is het aantal mannen dat een spa bezoekt sinds 2018 met 346 procent gestegen, en ook in Nederlandse sauna's als Thermen Holiday in Schiedam en Sauna Deco in Amsterdam zie je steeds meer mannengroepen op de banken zitten. Geen stiekem bezoekje meer, maar een vast onderdeel van de week, ergens tussen de sportschool en de kroeg in.
Van gênant naar gewoon
De verschuiving zit dieper dan een paar extra bezoekers. In Engeland kondigde de overheid begin dit jaar de campagne Team Up aan, met steun van de Premier League, Rugby Football League en initiatieven als Movember, en een investering van 400 miljoen pond in sportfaciliteiten. Voor het eerst erkent een nationale overheid sport en herstel expliciet als sociale infrastructuur voor mannen, niet als vrijblijvende hobby waar je toevallig ook nog gezond van wordt.
Die toon zie je terug in hoe mannen onderling over herstel praten. Het ging jarenlang vooral over harder trainen en strakkere schema's, maar de aandacht verschuift naar rust als serieus onderdeel van fitheid in plaats van iets waar je je voor verontschuldigt. Een sauna-sessie na het sporten voelt daardoor niet meer als luxe, maar als iets dat gewoon bij de routine hoort, net zoals eiwitten binnenkrijgen of genoeg slapen.
Er zit ook een minder vrolijke kant aan deze ontwikkeling. Onderzoekers wijzen erop dat veel mannen tegenwoordig eerder via fysieke, praktische kanalen als sport en sauna aan hun mentale gezondheid werken dan via een gesprek, simpelweg omdat dat drempel-verlagender voelt. De sauna wordt zo half per ongeluk een plek waar mannen zonder er woorden aan te hoeven geven toch even tot rust komen.
Warm-koud is het nieuwe scheerapparaat-flex
De populairste vorm is contrasttherapie: een warme sauna afgewisseld met een koude douche of een dompelbad van een paar graden. Het idee is dat de temperatuurwisseling de bloedsomloop stimuleert en spierherstel versnelt, iets waar sporters al langer mee experimenteren maar wat nu ook buiten de sportschool gemeengoed wordt. Een systematische review in het wetenschappelijke tijdschrift PLOS One, waarin achttien gecontroleerde onderzoeken werden vergeleken, laat zien dat contrasttherapie spierpijn op meerdere momenten na inspanning meetbaar vermindert, van de eerste zes uur tot vier dagen later, en ook krachtverlies beperkt in vergelijking met gewoon uitrusten.1 Tegenover andere hersteltechnieken zoals compressiekleding of actief uitbewegen bleek geen enkele methode overtuigend beter, dus contrasttherapie is geen wondermiddel. Het effect is wel reëel genoeg om het serieus te nemen, zeker als je toch al bezig bent met je fysieke basis op orde houden.
Wat sauna-bezoek ook aantrekkelijk maakt, is dat het niets van je discipline vraagt. Je hoeft geen slaaptracker te checken of een strak schema te volgen, zoals bij de obsessieve kant van herstel die inmiddels averechts werkt voor veel mannen. Je gaat gewoon zitten, wisselt af tussen warm en koud, en het gebeurt vanzelf. Geen app, geen cijfers, geen gevoel dat je faalt als je een dag mist.
Waar je in Nederland terecht kan
Sauna Deco in Amsterdam trekt veel mannen met zijn art-decostijl, stoombad en infraroodcabines, en voelt door de inrichting meer aan als een club dan als een badhuis. Thermen Holiday in Schiedam is een van de grotere complexen van het land, met meerdere sauna's, stoombaden en een tuin waar je tussen de sessies door kunt afkoelen aan de buitenlucht. Let wel op de regels: de meeste Nederlandse sauna's kennen periodes met verplichte badkleding en periodes waarin naaktrecreatie de norm is, en dat verschilt per locatie en per dag van de week. Wie breder wil oriënteren op wellnessbestemmingen door het hele land, vindt een actueel overzicht bij de ANWB.2
Minder producten, meer resultaat
De trend stopt niet bij de sauna. Onder mannen wint skinimalism terrein: een korte, herhaalbare huidverzorgingsroutine met een reiniger, een dagcrème met spf en een antioxidant, in plaats van een kast vol flesjes waar je toch nooit aan toekomt. Slechts ongeveer 29 procent van de mannen heeft een vaste huidverzorgingsroutine, tegenover ruim 62 procent van de vrouwen, en die kloof wordt nu bewust aangepakt met minimalisme in plaats van meer stappen. Het idee is steeds hetzelfde: minder poeha, meer effect, geen prestatiedruk. Geen twaalfstappenroutine die je toch na drie dagen laat vallen, maar iets dat je vol kunt houden zonder erover na te hoeven denken.
Die twee ontwikkelingen, sauna en huidverzorging, raken hetzelfde punt. Waar zelfzorg bij mannen lang synoniem stond met hardere doelen en meer discipline, gaat het nu net zo goed om minder doen, maar dan het juiste. Dat is een breuk met de vorige generatie wellness-adviezen, die vooral optimaliseren en tracken predikte.
Dit is de simpelste eerste stap
Je hoeft niet meteen een sauna-abonnement af te sluiten om mee te doen. Begin met een koude douche van dertig seconden na je volgende training, of boek één keer een avond in een sauna bij jou in de buurt en kijk hoe je je de dag erna voelt. Het punt is niet dat je het meteen perfect uitvoert, maar dat je herstel net zo serieus neemt als de training zelf. De mannen die daar nu mee beginnen, lopen simpelweg voor op een trend die pas net begint door te breken.